کاروفناوری بانه

ارائۀ مطلب ٢، صفحات 36 و 37
اگر چه جنگ تحمیلی صدام علیه کشور ما، باعث تلفات جانی و خسارات مالی فراوانی برای میهن ما گردید؛ امّا برای کسانی که در
حسرت عاشورا و یاری امام حسین )ع( بودند، زمینهٔ مناسبی را فراهم کرد.
در این میان، مردان زیادی در میدان عمل از این امتحان الهی سربلند بیرون آمدند. تمام کسانی که با تکیه بر اعتقادات خود، از
سرزمین،دین و ناموسشان دفاع کردند، جزء این گروه از مؤمنان اند.
در بین جمع فراوان رزمندگان اسلام، آنهایی که به خیل عظیم شهیدان پیوستند، عزیز و گرانقدرند.
از میان این شهیدان تاریخ ساز، شهید مهدی باکری به عنوان یکی از این شایستگان به دانش آموزان عزیز معرفی می شود، تا الگویی
ماندگار برای نسل جوان میهن ما قرار گیرد.
برای معرفی این شهید بزرگ، تأکید بر نکات زیر مفید خواهد بود.
١ شهید مهدی باکری از جملهٔ شهیدانی بود که افزون بر ایمان و اعتقاد راسخ، تحصیلات دانشگاهی در رشتهٔ مهندسی مکانیک
از دانشگاه تبریز داشت.
٢ شهید مهدی باکری با وجود داشتن مسئولیت شهرداری شهر ارومیه، دفاع از دین، سرزمین و ناموس ملتّ ایران را بر هر کار
دیگری ترجیح می داد.
٣ برادر بزرگ تر شهید مهدی باکری به نام علی باکری، در دوران مبارزه با حکومت شاه به دست عوامل رژیم ستمشاهی به شهادت
رسیده بود.
٤ برادر کوچک تر شهید مهدی باکری به نام حمید باکری، با وجود آنکه در کشور آلمان در حال ادامه تحصیل بود، با پیروزی
انقلاب اسلامی به ایران می آید تا از انقلاب اسلامی و سرزمین کشورش دفاع نماید.
٥  حمید باکری که معاون شهید مهدی باکری در لشکر عاشورا بود، در عملیات خیبر )بهمن سال ٦٢ ( به شهادت می رسد و پیکر
او به همراه تعداد دیگری از رزمندگان در منطقهٔ عملیاتی باقی می ماند. شهید مهدی باکری راضی نمی شود فقط جنازه برادرش را بیاورند
و جنازه سایر رزمندگان در منطقه بماند. او در پاسخ به اصرار همرزمانش برای آوردن پیکر شهید حمید باکری، به آنها می گوید: هر وقت
جنازه بقیه را رفتیم آوردیم، جنازه حمید را هم می آوریم.
6  جنازه شهید مهدی باکری همچون جنازه برادرش و تعداد دیگری از رزمندگان که به دست خانواده هایشان نرسید، در منطقهٔ
عملیاتی باقی ماند. به گفتهٔ یکی از همرزمان شهید باکری: مهدی از هیچ کدام از نیروهایش، حتی از شهیدهایش، عقب نماند. تیر خورد،
آر. پی. جی خورد، آتش گرفت، غرق شد و جنازه اش به دست خانواده اش نرسید.
٧ شهید مهدی باکری علاوه بر آنکه فرمانده ای شجاع و با تدبیر است، جزء آن گروه از بندگان مخلص خداوند است که ایمانش در
عمل او نمودار است. او آنچه را که به رزمندگان تحت فرمانش می گفت، خود به آن عامل بود، و حتی بیش از آنچه که به دیگران توصیه
می کرد، عمل می نمود.
ارائۀ مطلب ٣، صفحات ٣٨ تا ٤٠
از میان دلاور مردان ارتش جمهوری اسلامی ایران که همپای نیروهای بسیجی و سپاهی از سرزمین، دین و آیین خود دفاع
کردند، شهید عباس بابایی به عنوان یکی از خلبانان تیز پرواز نیروی هوایی به دانش آموزان معرفی می گردد، تا راه و رسم ایمان، پایداری
و جوانمردی او الگوی ماندگار جوانان میهن سرافراز ما قرار گیرد.
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
40
شهید عباس بابایی ویژگی هایی داشت که تأکید بر این ویژگی ها می تواند نقش الگویی این بزرگ مرد میهن را پر رنگ تر نماید.
١ شهید عباس بابایی جزء آن گروه از شهیدان است که مدتی در خارج از ایران، و در کشور آمریکا برای گذراندن دورهٔ
تخصصی خلبانی زندگی کرده است.
٢ این مرد بزرگ در دوران پیش از انقلاب اسلامی، دورهٔ خود را در آمریکا گذرانده و با وجود آنکه در آنجا از امکانات و
آزادی عمل برخوردار بوده و می توانسته ضمن تحصیل از لذت جویی های دنیایی هم بهره مند باشد، امّا در آنجا نماز می خواند، مشروب
نمی خورد، با جنس مخالف مراوده نمی کند و در یک جمله ایمان و اعتقادات خود را به طور کامل حفظ می کند.
٣ زیارت خانهٔ خدا آروزی هر مسلمانی است و قطعاً شهید بابایی هم از این آرزو مستثنا نبوده است، امّا وقتی زمان انتخاب
فرا می رسد، او دفاع از سرزمین و مردم کشورش را بر زیارت خانهٔ خدا ترجیح می دهد و در جواب اصرار همسر و دوستانش که از
علّت نرفتن به حج از او می پرسند، می گوید: مکهٔ من این مرز و بوم است.مکهٔ من آب های گرم خلیج فارس و کشتی هایی است که باید
سالم از آن عبور کنند.
٤ شهید عباس بابایی جزء آن گروه از شهیدان است که شهادتش به او الهام شده بود. او قبل از شهادتش با همسرش که در
مکه حضور داشته، تلفنی صحبت می کند و به او می گوید: دیگر من را نخواهی دید، پس استوار و مقاوم باش.
٥  شهید عباس بابایی با وجود آنکه فرماندهٔ پایگاه هوایی اصفهان بوده و پس از آن، مسئولیت، معاونت عملیات نیروی هوایی
ارتش جمهوری اسلامی ایران را بر عهده داشته و می توانسته از بهترین امکانات زندگی بهره مند باشد، همیشه به حداقل امکانات اکتفا
می کرده و به همسرش نیز تأکید می کرده که نباید زندگی ما از زندگی پرسنل عادی ارتش بهتر باشد.
٦  شهید بابایی مَرد پرواز بود و علی رغم مسئولیت های مهمی که داشت، هیچ گاه انجام عملیات هوایی را ترک نمی کرد. او
قصد سفر به خانهٔ خدا را داشت، اما برای دفاع از سرزمین ایران از سفر به خانهٔ خدا منصرف شد، خداوند هم به این مرد بزرگ پاداشی
داد که کمتر نصیب دیگران می شود. او در روز عید قربان که تمام حاجیان گرد خانهٔ خدا می گردند، پروازی دست نیافتنی انجام داد و
به سوی خدا پرواز کرد.
همسر بابایی وقتی بر بالین آن شهید رسید، این جمله را بیان کرد: تو مرا به زیارت کعبه روانه کردی، اما خود به دیدار صاحب
کعبه رفتی.
این راد مرد عرصهٔ دفاع از سرزمین ایران، در بین شهیدان بزرگ هشت سال دفاع مقدس جایگاهی رفیع دارد، چنان که مقام
معظم رهبری دربارهٔ ایشان می فرمایند: «این شهید عزیزمان انسانی مؤمن و متقی و سربازی عاشق و فداکار بود و در طول این چند
سالی که من ایشان را می شناختم، همیشه به همین خصوصیات ثابت و پابرجا بود .»
سخن دربارهٔ مردان مؤمن و مبارز را با این ابیات به پایان می رسانیم، و امیدواریم ذکر نام و یاد آنها و یادآوری خاطرات آنان
موجب آن شود که ما و دانش آموزان عزیز، اخلاق عملی و ایمان و اعتقادات آنها را سرلوحهٔ زندگی خود قرار دهیم.
سائلی را گفت آن پیر کهن چند از مردان حق گویی سخن
گفت خوش آید زبان را بر دوام تا بگوید ذکر ایشان را مدام
گرنِیَم زایشان، از ایشان گفته ام خوش دلم کاین قصه از جان گفته ام
41
اهداف
هدف کلی : آشنایی با نقش زنان قهرمان و مبارز در تحولات جامعهٔ اسلامی
اهداف جزئی : در پایان این درس از دانش آموزان انتظار می رود:
١ اهمیت نقش زنان در دفاع از ارزش های جامعه را درک و باور کنند.
٢ چند نفر از زنان قهرمان صدر اسلام و دوران معاصر را معرفی نمایند.
٣ ویژگی های حضرت زینب )س( را در زمینه های صبر و بردباری، ایمان و اعتقاد و برخورد با ستمگران توضیح دهند
و از آن الگو بگیرند.
٤ خصوصیات اعتقادی و مبارزاتی خانم مرضیه حدیدچی )دباغ( را بیان کنند.
٥  نقش و اهمیت حضور زنان ایران در هشت سال دفاع مقدس را توضیح دهند.
٦  نقش زنان را به عنوان نیروی تأثیر گذار در تحولات اجتماعی باور داشته باشند و به آن احترام بگذارند.
7 زنان مؤمن و قهرمان صدر اسلام و دوران معاصر را به عنوان الگوی تربیتی خود بپذیرند.
٨  برای دفاع از سرزمین و اصول ارزش های جامعه خود آمادگی و علاقه مندی نشان دهند.
درس هفتم : زنان قهرمان
آماده سازی
اگر به تحولات اجتماعی جوامع مختلف در طول تاریخ دقت کنیم، متوجه می شویم که نقش زنان کمتر از مردان نبوده است.
زنان به صورت مستقیم یا غیرمستقیم )از طریق همسر، فرزندان و …( نقشی غیرقابل انکار در حرکت های انقلابی، اجتماعی، سیاسی
و فرهنگی داشته اند.
در صدر اسلام، در زمانی که حضرت محمّد )ص( جوانی ٢٥ ساله بود و نام و نشانی جز صداقت و امانت نداشت، زنی ثروتمند،
صاحب موقعیت اجتماعی و پاکدامن به نام خدیجه )س( که خواستگاران صاحب نام زیادی داشت، او را به همسری انتخاب کرد و در
تمام دوران حیات خود، چه قبل از بعثت رسول مکرم اسلام و چه بعد از بعثت، در رسالت پیامبر عزیز اسلام، نقشی مؤثر و تعیین کننده
مفاهیم اساسی : زنان قهرمان، ایثار، شهادت، دفاع، امر به معروف و نهی از منکر، دفاع مقدس، مقاومت و پایداری، جهاد
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
42
داشت. چه کسی می تواند نقش حضرت فاطمه )س( را در دوران رسالت پیامبر اسلام و در زندگی مشترک با حضرت علی )ع(
وهمراهی با او و نیز در تربیت انسان هایی پاک و نمونه همچون امام حسن )ع(، امام حسین )ع( و حضرت زینب )س( نادیده بگیرد.
آیا می توان نقش تأثیرگذار همسر زهیربن قین در همراه شدن ایشان با یاران امام حسین را نادیده گرفت؟
آیا می توان به نقش حضرت زینب )س( فرزند پاک حضرت فاطمه )س( در نهضت عاشورا توجه نکرد؟ اگر حضرت زینب )س(
نبود، چه کسی ظلم و جنایت های فراوان یزید و ابن زیاد را برای مردم افشا می کرد؟
در دوران معاصر نیز زنان جامعهٔ ما در مبارزه با رژیم ستمگر شاه و در دوران هشت ساله دفاع مقدس و در تمام سال های پس
از پیروزی انقلاب اسلامی نقش تعیین کننده ای در سیر پیشرفت کشور و حفظ استقلال ایران داشته اند، که در این درس نمونه هایی از
زنان قهرمان و تأثیرگذار معرفی شده اند تا الگوی نسل جوان امروز ما قرار گیرند.
ارائۀ مطلب ١،صفحات 42 و 43
در میان زنان قهرمان صدر اسلام حضرت زینب )س( از جایگاه رفیعی برخوردار است. حضرت زینب )س( دو سال پس از
تولد امام حسین )ع( و بنابر نقل مشهور در پنجم جمادی الاوّل سال پنجم هجری قمری، از پدر و مادری که هر دو از شخصیت های
بزرگ و بی نظیر اسلام اند، دیده به جهان گشود.
رسول گرامی اسلام )ص( نام او را زینب گذارد و فرمود: «به حاضران و غائبان امّت وصیت می کنم که حُرمت
این دختر را پاس بدارند، همانا او به خدیجه کبری شبیه است »
کنیهٔ آن حضرت «ام الحسن » و «ام کلثوم » و یکی از القابش «عقیلهٔ بنی هاشم » به معنای زن خردمند و گرامی در
قبیلهٔ بنی هاشم است.
حضرت زینب )س( شش ساله بود که پیامبر خدا از دنیا رفت و حدود سه ماه پس از رحلت رسول گرامی اسلام )ص( مادر عزیز
و ارجمندش حضرت فاطمه )س( را نیز از دست داد.
هنگام شهادت امام علی )ع(، حضرت زینب ٣٥ ساله بود، و ١٠ سال پس از فقدان پدر، برادرش امام حسن )ع( نیز به شهادت رسید.
آن بانوی بزرگوار در واقعهٔ کربلا همراه برادرش امام حسین )ع( بود و با اطمینان می توان گفت اگر حضرت زینب )س( نبود، پیام
عاشورا و شهدای کربلا به این روشنی به نسل های بعد نمی رسید. حضرت زینب )س( با صبر و بردباری بی نظیر و برخورد شجاعانه اش
با ابن زیاد و یزید، ثابت کرد که زنان هم می توانند همانند مردان در جامعه تأثیرگذار و نقش آفرین باشند.
حضرت زینب )س( در کاخ ابن زیاد و در حضور اطرافیان حاکم کوفه چنان شجاعانه، محکم و استوار کلماتی بر زبان جاری
کرد که آن مرد خبیث وقتی احساس کرد که توان مقابلهٔ زبانی با سخنان آن شیرزن را ندارد، قصد جان آن حضرت را کرد، ولی
اطرافیانش او را از انجام این عمل بازداشتند.
همچنین آن بانوی صبور و شجاع در برابر یزید که خود را خلیفهٔ مسلمانان می دانست، آن چنان مقتدر و استوار برخورد کرد که
سرانجام یزید خود را از قاتلان امام حسین )ع( و یارانش مبرّا دانست و گفت: «من دستور کشتن آنها را نداده بودم .»
دختر گرامی حضرت علی )ع( و فاطمه )س(؛ یعنی شیرزن صبور دشت کربلا پس از شهادت برادر، دو فرزند و سایر عزیزانش،
حدود یک سال و نیم در قید حیات بودند، و بنابر نقل مشهور در پانزدهم رجب سال ٦٢ هجری قمری در سرزمین شام، دار فانی را
وداع و به پدر، مادر، برادران، فرزندان و پیامبر خدا در رضوان الهی پیوست.
43
در رابطه با ویژگی های حضرت زینب )س( تأکید بر موارد زیر توصیه می شود:
١ تربیت شده در دامان رسول گرامی اسلام، امام علی )ع( و حضرت فاطمه )س(
٢ ایمان و اعتقاد راسخ ایشان به اسلام و دفاع از اصول و ارزش های اسلام در سخت ترین شرایط
٣ همراهی ایشان با امام حسین )ع( از ابتدای قیام آن حضرت
٤ تقدیم دو فرزند عزیز خود در راه دفاع از دین پیامبر خاتم )ص( و ولایت امام حسین )ع(
٥  صبر و بردباری آگاهانه آن حضرت در فجایع روز عاشورا
٦  برخورد شجاعانه و استوار آن حضرت در کوفه برابر ابن زیاد و در شام در مقابل یزید
٧ نقش بی نظیر ایشان در قافله سالاری اسرای کربلا
٨  روشنگری و آگاهی بخشی آن حضرت از فرصت به دست آمده در برخورد با مردم کوفه و شام
٩ او فقط امام حسین )ع( را برادر خود نمی دانست، بلکه به عنوان امام، رهبر و مقتدا از او اطاعت می کرد.
١٠  حجاب، عفت، پاکدامنی، عشق به اسلام و قرآن، خدمت بی قید و شرط و ایستادگی در برابر ظلم از ابعاد مهم شخصیتی
حضرت زینب )س( است که امیدواریم الگوی زنان و دختران ما قرار گیرد.
ارائۀ مطلب ٢، صفحات 42 و 44
مردم با غیرت کشور ما در طول تاریخ همواره با ظلم و ستم مبارزه کرده و هیچ گاه در برابر حاکمانی که بر ملّت ستم می کردند،
ساکت و بی تفاوت نبوده اند.
در این مسیر، زنان نیز همپای مردان تلاش، جانفشانی و مبارزه کرده و از راه های مختلف کوشیده اند تا تکلیف دینی و اجتماعی
خود را ادا کنند.
اگر به مبارزات مردم در دوران حکومت رضا شاه و محمد رضا شاه توجه کنیم، مشاهده می کنیم که زنان همراه مردان در حفظ
و گسترش معارف دینی و افشای جنایات رژیم پهلوی نقش مؤثری داشته اند، به گونه ای که تعداد قابل توجهی از زندانیان سیاسی
حکومت محمد رضا شاه زنان مسلمان و انقلابی بوده اند. در تظاهرات یکپارچه ملّت ایران در سال 1357 که در نهایت به پیروزی انقلاب
اسلامی منجر شد، زنان ایرانی نقش اساسی و غیرقابل انکار داشتند. در میان زنان انقلابی و مبارز با افرادی مواجه می شویم که چهرهٔ
درخشانی در تبلیغ دین اسلام و مبارزه با ظلم و ستم حکومت از خود به یادگار گذاشته اند.
یک نمونه از این زنان، خانم مرضیه حدیدچی )دباغ( است که در راه حفظ ایمان و تبلیغ اسلام، سختی های بسیاری را متحمل
شده است. به همین منظور این زن با ایمان به دانش آموزان معرفی گردیده تا الگویی برای نسل جوان ما باشد.
در ارتباط با خصوصیات مبارزاتی و اعتقادی ایشان موارد زیر قابل ذکر است:
١ خانم مرضیه حدیدچی از جمله زنان مؤمن و قهرمانی است که با وجود داشتن همسر و چند فرزند، چندین سال در
زندان های رژیم شاه زندانی بود و انواع شکنجه ها را تحمل کرد.
٢ به علّت نگرانی مبارزان از محاکمهٔ مجدد و اعدام او توسط رژیم شاه، با کمک انقلابیون از کشور خارج شد و چند سال در
کشورهای انگلستان، لبنان و سوریه به مبارزات خود ادامه داد.
٣ خانم دباغ در مدت زمان حضور امام خمینی در فرانسه، از لبنان به پاریس می رود و مسئولیت امور داخلی محل اقامت
بنیانگذار جمهوری اسلامی را بر عهده می گیرد.
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
44
٤ خانم حدیدچی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به همراه تعدادی از مبارزان به ایران می آید و پس از تشکیل سپاه پاسداران
انقلاب اسلامی، به عنوان فرمانده سپاه پاسداران همدان انتخاب و در مقابله با گروهک های ضد انقلاب توانمندی و درایت خود را به
اثبات می رساند.
٥  در سال 1367، زمانی که امام خمینی )ره( نامه ای به گورباچف آخرین رئیس جمهور اتحاد جماهیر شوروی سابق نوشتند
و ایشان را به یکتا پرستی و دورشدن از کمونیسم و مادی گرایی دعوت کردند، خانم دباغ به همراه دو شخصیت دیگر به عنوان نمایندگان
بنیانگذار انقلاب اسلامی، پیام کتبی ایشان را در مسکو به رئیس جمهور این کشور تسلیم کردند و در آن دیدار زمانی که گورباچف از
علّت حضور خانم دباغ در جمع نمایندگان امام سؤال کردند و از سابقه مبارزاتی ایشان مطلع شدند، از جای برخاستند و به سمت خانم
دباغ آمدند و به ایشان ادای احترام کردند.
٦  خانم دباغ در یک دورهٔ چهارساله نیز به عنوان نمایندهٔ مردم تهران در مجلس شورای اسلامی به کشور خدمت کرده است.
ارائۀ مطلب ٣، صفحۀ 45
در این صفحه با ذکر قسمت کوتاهی از کتاب خاطرات «دا »، خانم حسینی به عنوان یکی از زنان قهرمان که در دوران هشت ساله
دفاع مقدس در دفاع از کشورمان نقش داشته، به دانش آموزان معرفی شده است.
برای آگاهی بیشتر دبیران گرامی به مواردی از زندگی نامه و خاطرات خانم حسینی اشاره می شود. دبیران محترم می توانند
با مطالعهٔ کتاب خاطرات «دا » این زن رزمنده را به طور کامل به فراگیران معرفی نمایند. ضمن اینکه استفاده از تحقیق و پژوهش
دانش آموزان در این زمینه نیز راه مناسبی است که به دبیران عزیز توصیه می شود.
خانم سیّده زهرا حسینی اصالتاً کُرد و در هنگام شروع جنگ تحمیلی دختری ١٧ ساله بوده است.
ایشان به همراه خانواده، چند سالی در شهر بصره عراق زندگی کرده و قبل از پیروزی انقلاب اسلامی به همراه گروهی از
خویشاوندان خود در خرمشهر ساکن می شوند.
با شروع جنگ تحمیلی سیده زهرا نمی تواند خود را راضی کند که در خانه بنشیند و فعالیت مؤثری در زمینهٔ دفاع از کشورش
نداشته باشد، به همین دلیل ابتدا به محل دفن شهدا در جنت آباد شهر خرمشهر می رود و در کفن و دفن شهدا همکاری می کند، و پس
از چند روز به عنوان یک رزمنده در مداوای مجروحان جنگ، انتقال مجروحان به بیمارستان آبادان و … در دفاع از کشورش سهیم
می گردد.
در همان روزهای ابتدایی جنگ تحمیلی، پدر این دختر رزمنده که از کارگران مؤمن و زحمت کش شهرداری خرمشهر است و
داوطلبانه به دفاع از کشورش پرداخته است، در خرمشهر به شهادت می رسد.
سیده زهرا که مدتی در کفن و دفن شهدا کمک کرده است، با دستان خودش جنازهٔ پدر شهیدش را در قبر می گذارد. او در
کتاب خاطراتش، این صحنه را این گونه بیان می کند: «یک لحظه احساس کردم بهتر است خودم پیکر بابا را توی قبر بگذارم. در حالی
که صدایم از بغض می لرزید خودم را کنترل می کردم تا نشکنم، گفتم: من خودم می رم توی قبر، صدای گریهٔ همکاران بابا بلند شد، همهٔ
آنها و غسال ها می گفتند ما هستیم ما این کارو می کنیم.
گفتم: نه، من خودم می خوام بابام رو توی قبر بذارم.
رفتم توی قبر و گفتم: بابارو بدید. »1
١ کتاب خاطرات «دا »، صفحهٔ ٢٠٩ .
45
سیده زهرا چند روز پس از شهید شدن پدر، با شهادت برادرش مواجه می شود. او این حادثه را این گونه بیان می کند:
«همین طور که با تقی ]یکی از رزمندگان[ حرف می زدم، دیدم شهید بعدی را آوردند. برانکارد را زمین گذاشتند و بلند شدند.
چشمم به جنازه خورد. به طرفش دویدم. نگاهش کردم و با صدای بهت زده ای داد زدم: ا این، که علیه؟! یکی از پرستارها به طرفم
برگشت و گفت: خانم چرا داد می زنی؟ علی کیه؟
گفتم: علی! علی خودمون دیگه! مگه تو نمی شناسیش؟!
زن هاج و واج مرا نگاه می کرد. شوکه شده بودم. خودم را به طرف جنازه پرت کردم. دستمال پیشانی اش را بالا زدم. خوب
نگاهش کردم. خودش بود. خود علی بود. دیگر نفهمیدم چکار می کنم. خودم را روی جنازه انداختم. شروع کردم به بوسیدنش،
بوییدنش، نوازش کردنش ……… »1
سیده زهرا ماجرای شهادت برادرش را از مادر پنهان می کند، و هر بار که مادرش از وضعیت سید علی از او سؤال می کند، به
طریقی جواب مادر را می دهد، تا اینکه در دی ماه سال 1359 به دنبال اصرار دایی سیده زهرا، آنها به همراه سایر اعضای خانواده در
مسیر حرکت به سمت تهران به اردوگاه ملاوی )بین پُل دختر و خرم آباد(، جایی که پدر بزرگ، مادربزرگ و … در آنجا اقامت داشتند
می روند. مادر سیده زهرا پس از سه ماه در آنجا از شهادت پسرش آگاه می شود.
خانم حسینی این حادثهٔ غمناک را این چنین بیان می کند:
«آن شب گذشت. ساعت چهار و نیم، پنج صبح پاپا ]پدربزرگ[ شروع کرد به اذان گفتن، صدایش محزون بود. با حالتی
می گفت اشهد ان لا اله الا اللّٰه که انگار دارد به خدا شکایت می کند. با صدای غم گرفته پاپا و ناله هایش توی آن تاریکی اوّل صبح، همه
ریختند بیرون، زن دایی گفت: فکر می کنم حسینی به پاپا شهادت علی رو گفته. بعد فهمیدم دایی همان سرشب قضیه را به پاپا گفته بود و
او تا صبح تحمل کرده و به «دا » توی چادرش چیزی نگفته است. اذان بغض آلود پاپا که تمام شد، با صدای بلند روضهٔ امام حسین )ع(
در ظهر عاشورا را خواند. پاپا که همیشه آرام و متین صحبت می کرد، موقع ذکر مصیبت صدایش هر لحظه بالاتر می رفت. نام یک
یک اصحاب امام را که به میدان رفتند و به شهادت رسیدند، می آورد و نحوهٔ شهادتشان را می گفت و اینکه حضرت زینب )س( چه
کار کرد. ما همه بیرون چادر ایستاده بودیم و اشک می ریختیم. نمی دانستیم پاپا چطور این خبر را به دخترش می دهد. از آن طرف دا
فکر می کرد پاپا روضه ها را برای شهادت بابا می خواند. پاپا همین طور گریه می کرد و روضه می خواند و با صدای بلند صحنه های کربلا
را توصیف می کرد تا به شهادت علی اکبر )ع( پسر بزرگ امام رسید و خیلی قشنگ گفت: علی اکبر که شهید شد کمر امام خم شد و
بلافاصله بعدش گفت: سید علی هم مثل علی اکبر شهید شد. دا صدای شیونش بلند شد .»2
معرفی مطلوب سیده زهرا حسینی به عنوان یک دختر مؤمن و رزمنده که در سن ١٧ سالگی در راه حفظ سرزمین و استقلال
کشورش پا به پای مردان در میدان رزم حضور داشته و آنچه را که از عهده اش برمی آمده انجام داده است، می تواند زمینهٔ مناسبی جهت
الگو قرار گرفتن ایشان برای نسل جوان جامعه ما باشد.
در صفحات ٤٥ و ٤٦ کتاب درسی، در ادامهٔ آشنایی دانش آموزان با زنان ایثارگر، شهید مریم فرهانیان معرفی شده است. دبیران
گرامی می توانند با استفاده از تحقیق و پژوهش فراگیران، ایثارگران دیگری از جمله شهید ناهید فاتحی کرجو، شهید سهام خیام و …
)ترجیحاً زنان و دختران شهید استانی، بومی و محلی( را به دانش آموزان معرفی نمایند.
در ادامهٔ این بخش از درس، تصاویری از چگونگی حضور زنان و دختران در دوران دفاع مقدس مشاهده می شود. دبیران
1 کتاب خاطرات «دا »، صفحات ٣٤٤ و ٣٤٥ .
2 همان، صفحهٔ 630.
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
46
محترم پنج دقیقه به دانش آموزان فرصت دهند تا براساس تصاویر صفحهٔ ٤٧ کتاب، پاسخ پرسش صفحهٔ ٤٨ را نوشته و چند نفر از
آنها دیدگاه هایشان را در کلاس مطرح نمایند.
پاسخ پرسش های درس
پاسخ پرسش صفحۀ ٤٨ :
١ یک مادر با ایمان، فرزندش را برای حضور در صحنه های دفاع از کشور، از زیر قرآن عبور می دهد.
٢ زنان ایثارگر به منظور مشارکت در دفاع از کشورشان، برای رزمندگان اسلام لباس رزم می دوزند.
٣ زنان با ایمان و ایثارگر در مراکز درمانی نزدیک به مناطق جنگی، در مداوای رزمندگان اسلام مشارکت می کنند.
٤ زنان معتقد و صبور کشورمان، علاوه بر آنکه همسران و فرزندانشان را راهی نبرد با دشمن می کردند، خود نیز به همراه
دیگران مشغول تهیه و بسته بندی مواد غذایی و ارسال آن برای فرزندان شجاع ایران می باشند.
٥  دختران دانش آموز برای مشارکت در نبرد با متجاوزان، قلک هایشان را به منظور کمک به هزینه های جنگ تحمیلی هدیه
می دهند.
٦  زنان جوان و مؤمن ایران زمین، به همراه فرزندان دلبندشان با قلبی سرشار از مهر و محبت، همسرانشان را برای حضور
در جبهه های نبرد با دشمنان اسلام بدرقه می کنند.
٧ مادر با ایمان و مقاوم، پس از سال ها رنج و انتظار، فرزند آزاده اش را که در راه دفاع از سرزمین ایران، چند سال در اسارت
دشمن بوده است، در آغوش می گیرد.
٨  زنان با ایمان و بردبار میهن با حضور پرشور خود پیکر شهدای عزیز دفاع مقدس را تشییع می کنند.
47
آماده سازی
با بیان تاریخچه ای مستند و کوتاه از زندگی انسان و شیوه های دفاعی، دانش آموزان را آمادهٔ ورود به بحث می کنیم. رفتار
ورودی و اقدام ابتدایی بسیار مهم است. این اقدام می تواند دعوت از دبیر تاریخ برای حضور در کلاس یا بُردن دانش آموزان به حیاط
مدرسه و نمایش عملی مهار آتش یا یکی از روش های استتار و ... باشد.
ارائۀ مطلب ١، صفحات 49 و 50
در مقدمه موضوع، حوادث طبیعی و غیرطبیعی )انسانی( و نحوهٔ مواجههٔ انسان با آن با ذکر مثال هایی واضح و شفاف تبیین
شود. در بیان تاریخچه با پرهیز از ارائه یک جانبهٔ موضوع، از تجربه ها، کنجکاوی، ذوق و اطلاعات دانش آموزان حداکثر استفاده
به عمل آید و تفاوت های بین دفاع غریزی و هوشمندانه )خاص انسان( با یادآوری مباحث درس دوم مرور شود.
در موضوع کاهش آسیب و برای توضیح بیشتر مفاهیم آن، آیات ٤٠ سورهٔ حج، ٦٠ سورهٔ انفال و ٨٠ سورهٔ انبیا معرفی شود.
فرازی از نامهٔ ١٢ حضرت علی )ع( در نهج البلاغه:
«آن گاه که در میدان جنگ در مقابل دشمن قرار گرفتید، می باید قرارگاه شما در دامنهٔ کوه ها و تپه ها یا کنار
رودها باشد تا پوشش حفاظ شما گردد و شما را از دست دشمن نگهبانی کند. »
اهداف
هدف کلی : کسب مهارت های دفاع غیرنظامی به منظور کاهش خسارت ها
اهداف جزئی : در پایان این درس از دانش آموزان انتظار می رود:
١ با انواع حوادث طبیعی و انسانی و راه های مواجهه و مقابله با آن آشنا شوند.
٢ شیوه های دفاع غیرنظامی را بدانند.
٣ اصول و مجموعه اقدام های پدافند غیرعامل را بشناسند.
٤ برای دفاع از خویش، دیگران، اموال و محیط زیست انگیزه و مهارت نسبی داشته باشند.
٥  برای اقدام در زمان بروز حوادث طبیعی و حملهٔ نظامی مهارت های لازم را کسب کنند.
درس هشتم : پدافند غیرعامل
مفاهیم اساسی : دفاع، دفاع غیرنظامی، کاهش خسارت، پدافند عامل، پدافند غیرعامل
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
48
سرزمین گسترده ایران باستان همچون پُلی بین گروه های انسانی و طوایف شرق و غرب بود. این محیط نا امن، ایرانیان را وادار
می نمود تا خانه های مسکونی خود را مثل دژ کوچکی بسازند. به هر گوشهٔ سرزمین عزیزمان که بنگرید آثاری از قلعه، برج و بارو، ارگ،
کهندژ، دربند، خندق و دروازه می بینید. این اماکن قدیمی نشانهٔ تدبیر آگاهانهٔ ایرانیان و ملاحظات دفاعی و ایمنی آنان است. ساخت بناهای
گروهی حصاردار با طرح و نقشه های گوناگون در ایران به حدود سه هزار سال قبل برمی گردد؛ مانند: قلعه بلوار آباد خوی، حصار باستانی
قم )محلهٔ قدیمی دروازه کاشان(، قلعهٔ حسنلو در ارومیه، تورنگ تپه گرگان، تپه حصار دامغان، نوشیجان تپه بین همدان و ملایر و … .
ارائۀ مطلب ٢، صفحات ٥٠ و ٥١
تاریخچه و وضعیت فعلی پدافند غیرعامل در برخی از کشورهای جهان علاوه بر تکمیل دانش و اطلاعات دانش آموزان، موجب
انگیزش هرچه بیشتر آنان می شود. به خصوص کشورهایی که در حال حاضر هیچ گونه تهدید یا جنگ خاصی ندارند و حتی برخی از
آنها از ارتش رسمی برخوردار نیستند )مانند سوئیس(.
آلمان: توسعهٔ پدافند غیرعامل در دستور کار سازمان های دولتی و حتی شرکت های خصوصی )داوطلبانه و اختیاری( قرار
دارد. مردم و شرکت های ملی و خصوصی در صورت رعایت استانداردهای دفاع غیرعامل از دولت کمک های مالی دریافت می کنند.
در آلمان علاوه بر پناهگاه های عمومی به ساخت پناهگاه خصوصی برای هر نفر نیز اهمیت داده می شود.
سوئیس: کشوری بی طرف ولی در عین حال تا دندان مسلح و متکی به نیروهای شبه نظامی با آماری بالغ بر ٦٥٠ هزار نفر است.
برنامه ریزان دفاع غیرنظامی )پدافند غیرعامل( سوئیس اعتقاد دارند که جنگ برای حیات یک ملت تنها محدود به جبههٔ نظامی نیست.
تشکیلات دفاع هوایی غیرعامل، حفظ شهروندان در برابر حملات هسته ای  شیمیایی  میکروبی و معمولی، وجود پناهگاه در جوار
مسکن مربوط برای هرنفر تا سال ١٩٩٠ میلادی، وجود پناهگاه های عمومی و چند منظوره به تعداد لازم و آموزش دفاع غیرعامل به
دانش آموزان و مردم از جمله سیاست ها و اقدام های فعلی در سوئیس است.
روسیه: دژ کرملین در روسیه یکی از مشهورترین دیوارها و دژهای دفاعی در طول تاریخ بشری است. روسیه در سال ١٩٠٨
میلادی )بیش از صد سال پیش( به طراحی و تولید لباس های استتاری برای نیروهای مسلح خود اقدام کرد. ارتش روسیه )شوروی
سابق( برای هماهنگ کردن برنامه های فریب و نیرنگ و اقدامات پدافند غیرعامل در برابر تهدیدات آمریکا، در سرفرماندهی کل ارتش
شوروی واحد ویژه ای را برای مدیریت و اجرای برنامه های دفاع غیرعامل به نام ماسکیروفکا تأسیس کرد. برخی از اقدامات این واحد
نگهداری قطعات یدکی و بحرانی در پناهگاه های مستحکم زیرزمینی، آسیب ناپذیر نمودن منابع و مراکز حیاتی و حساس خود، ساخت
ماکت های فریب، طراحی ریل های متحرک برای موشک های قاره پیما، عایق سازی و ارسال اطلاعات نادرست و فریبنده بود.
ارائۀ مطلب ٣، صفحۀ 51: اهداف اساسی پدافند غیرعامل
با یادآوری علت هجوم دشمنان به ایران اسلامی و ارائه توضیحاتی دربارهٔ اهمیت پاسداری و نگهداری از این میراث ارزشمند،
دانش آموزان را نسبت به موضوع مراقبت از خود، دیگران، محیط زیست، اموال و تأسیسات آشنا سازید.
در ادامه، اهداف اساسی پدافند غیرعامل را تشریح و تبیین فرمایید. برای آگاهی هرچه بیشتر شما دبیران گرامی، علاوه بر اهداف
چهارگانه مندرج در صفحهٔ ٥١ کتاب، برخی از اهداف اساسی دیگر عبارت اند از:
 کاهش قابلیت و توانایی سامانه های شناسایی، هدف نهایی و دقت هدف گیری تسلیحات آفندی دشمن
 سلب آزادی و ابتکار عمل از دشمن
 صرفه جویی در هزینه های تسلیحاتی و نیروی انسانی
49
 فریب و تحمیل هزینهٔ بیشتر، به دشمن و تقویت بازدارندگی
 بالا بردن قابلیت ها، استمرار عملیات و فعالیت های حیاتی و خدمات رسانی مراکز حساس و مهم نظامی و غیرنظامی کشور در
شرایط وقوع تهدید، بحران و جنگ.
ارائۀ مطلب ٤، صفحات 51 تا 53 : اصول پدافند غیرعامل
در صورت وجود امکان و تحقق شرایط لازم شایسته است این درس در محیط مناسب و با نمونه های عینی از روش های
پدافند غیرعامل ارائه شود، ولی از آنجایی که پیش بینی و تدارک امکانات و تسهیلات برای همهٔ دانش آموزان وجود ندارد، حداقل با
روش های عینی و عملی اعم از نمایش فیلم، عکس و اسلاید به این بخش از درس بپردازید:
١ استتار: در مبحث استتار دو نوع دید از طرف دشمن مدّ نظر است: ١ دید هوایی ٢ دید زمینی. عوامل مربوط به
استتار عبارت اند از: رنگ، سایه، بافت، زمین، جنس، مصالح، حرارت و …
انواع استتار:ن وری، حرارتی، راداری، رادیویی )مثل ایجاد پارازیت یا ایجاد فرامین کاذب، بصری، صوتی و ضد الکترونیکی(.
٢ اختفا: به معنای مخفی شدن یا مخفی کردن است که شامل تجهیزات )نظامی و غیرنظامی( و نیروی انسانی می شود. در
موضوع اختفا، مخفی شدن نیروی انسانی از همه مهم تر است. به خصوص دشمن نباید بتواند نیروهای انسانی نُخبه، ارتباطشان با
یکدیگر و تشکل های آنان را به راحتی کشف کند. ما در اختفا باید یاد بگیریم که چگونه مجموعه داشته های خود را پنهان کنیم یا به
تعبیری عدم آشکارسازی آنها را آموزش دهیم.
٣ پراکندگی: پراکندگی عناصر کالبدی یکی از مباحث مهم پدافند غیرعامل است که در کاهش خسارت ناشی از ایراد
ضربهٔ تخریبی دشمن بسیار مؤثر است. دشمن تجمّع را بهتر می تواند مورد حمله قرار دهد. پراکنده کردن مراکز حساس و کلیدی،
آسیب پذیری آنها را در مقابل حملهٔ احتمالی دشمن کاهش می دهد. پراکندگی نخبگان در ساختمان ها و شهرهای مختلف و نیز
پراکندگی فرهنگی در این بحث حائز اهمیت است.
4 فریب: هرچند فریب یا اغفال دشمن بار ضدارزشی دارد، ولی به معنای مبارزه با دشمن بار ارزشی پیدا می کند: «وَمَکَرُوا
وَمَکَرَ اللّٰهُ وَ اللّٰهُ خَیْرُ الْمٰاکِِرینَ »  سورهٔ آل عمران  آیهٔ ٥٤ .
در جنگ جهانی دوم انگلستان، حدود ١٠٠ فرودگاه بدلی و ٤٠٠ فروند هواپیمای فریبنده داشت.
در عرصهٔ فرهنگی هم می توانیم دشمن را دچار غفلت کرده و آدرس اشتباه به او بدهیم. لازم نیست که ما هرچه داریم آشکار
کنیم و برای به اشتباه انداختن دشمن، روش فریب )اغفال( بسیار مناسب است.
5  مکان یابی: شایسته است تأسیسات حیاتی و مهم بین کوه ها، داخل دره ها، حاشیه و داخل جنگل ها و جاهایی احداث
گردند که به سهولت در معرض دید دشمن قرار نگیرند و امکان نزدیک شدن و هدف قراردادن آنها به سادگی امکان پذیر نباشد.
تأسیسات زیربنایی، شرایط آب و هوایی، مسائل زیست محیطی، وضعیت زمین شناسی و ژئوپلتیکی، شرایط لرزه خیزی،
مسیرهای دسترسی، امکانات فنی و … از جملهٔ عواملی است که در این مطالعات حتماً باید مورد بررسی و کنکاش قرارگیرد.
6  مقاوم سازی و استحکامات: تونل متروها از استحکامات مفیدی است که در سال های اخیر به ساخت و گسترش
آن توجه می شود. از بین بردن بافت های فرسوده شهری )ساختمان ها و مراکز( و احداث بافت های جدید و مقاوم از حرکت های
امیدوارکننده ای است که باید تداوم داشته باشد. مقاوم سازی فرهنگی بسیار مهم است. تأکیدهای مکرر رهبر معظم انقلاب اسلامی
مبنی بر افزایش بصیرت و پایبندی به اعتقادات بر اهمیت این نوع مقاوم سازی می افزاید. آدم های پوچ و توخالی که فرهنگ خود را
نمی شناسند و یا آن را از دست داده اند در مقابل دشمن، خیلی راحت زانو می زنند.
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
50
دانستنی های معلم
پدافند غیر عامل در برخی از کشورهای دیگر :
 چین : حدود 364 سال قبل از میلاد مسیح )ع(، یعنی حدود 2400 سال قبل چینی ها برای دفاع از کشورشان
در برابر حملهٔ بربرهای شمال، دیوار چین را به طول 24 / 5 کیلومتر ساختند.
 آمریکا :پس از گذشت بحران های برلین و کوبا در سال 1963 میلادی موضوع ساخت پناهگاه های خانگی و
دسته جمعی مطرح شد و توسعهٔ پدافند غیر عامل در آمریکا به حدّی بود که برندهٔ جایزهٔ صلح نوبل شد.
 پاکستان :در کشورهمسایهٔ ما این موضوع با علاقه مندی خاص دنبال می شود و با ایجاد سازمانی برای
این امر، به موضوع آرامش مردم توجه شده است. جزوات آموزشی با متون ساده و روان در مورد مقابله با انفجارهای
هسته ای و دیگر تهدیدها بین مردم و مراکز آموزشی انتشار یافته است.
٭ ٭ ٭
محورهای کلان تإثیر گذار بر پدافند غیر عامل در سطح ملی :
 حوزهٔ عمرانی )زیر بنایی (
 حوزهٔ حمل ونقل و ارتباطات
 حوزهٔ دارو، غذا، آب و بازیابی نیروی انسانی
 حوزهٔ انرژی
 حوزهٔ رسانه ها و تبلیغات روانی
 حوزهٔ مخابرات
 حوزهٔ صنایع
 حوزهٔ مالی واقتصادی
 حوزهٔ دیپلماسی و امنیت
 حوزهٔ دفاع
برخی دیگر از اصول و اقدامات پدافند غیر عامل عبارت است از :
پوشش ، قابلیت ها ، ماکت فریبنده ، سازه های امن ، آموزش و فرهنگ سازی ، آمایش دفاعی و سیستم های ردیابی و اعلام خطر.
 علاوه بر موارد ذکر شده در کتاب درسی )بندهای الف و ب صفحهٔ 52( برخی دیگر از روش های اختفا عبارت اند از :
 جدا سازی منطقی تأسیسات صنعتی به نحوی که تأثیر زیاد بر نوع فعالیت آنها نگذارد.
 حذف نقاط حیاتی، حساس و مهم از روی نقشه هایی که به دلیل خاص باید در رسانه های گروهی منعکس گردد.
 نشان ندادن نمای خارجی تأسیسات حیاتی و حساس از تلویزیون به خصوص در ارتباط با محیط اطراف و جاده ها
 ایجاد تأسیسات در اعماق زمین و یا دل کوه ها.
51
آماده سازی
انسان موجودی است صاحب عقل، اراده، اختیار و فطرت الهی. این ویژگی ها باعث می شود تا دربارهٔ موضوعات مختلف
فکر کند و تصمیم گیری نماید. وقتی تمایل و اختیار انسان در تصمیم گیری هایش مؤثر باشد، برخی از امور را می پذیرد و برخی دیگر
را نمی پذیرد.
امروزه در دنیایی زندگی می کنیم که رسانه های جمعی )رادیو، تلویزیون، مطبوعات و...( ابزارهایی بسیار مهم در تأثیر گذاری
بر فکر و خواست مردم محسوب می شوند.
همچنین در عصر حاضر رأی و نظر مردم که از آن با عنوان «افکار عمومی » یاد می شود، یک قدرت بزرگ و سرنوشت ساز
است. به همین جهت، حاکمان و مدیران جوامع مختلف تلاش می کنند تا مردم پذیرای آنها باشند و از عملکرد آنان حمایت نمایند؛
زیرا اکثر حکومت های کنونی دنیا با رأی و نظر مردم بر سر کار می آیند و آنها ناگزیرند تا افکار عمومی جامعهٔ خود را به عنوان پشتوانهٔ
قدرت سیاسی همراه داشته باشند.
اهداف
هدف کلی : آشنایی با جنگ نرم و جنگ روانی و ابعاد آن
اهداف جزئی : در پایان این درس از دانش آموزان انتظار می رود :
١ جنگ نرم و ابعاد مختلف آن را بشناسند.
٢ تعریف جنگ روانی و اهداف آن را توضیح دهند.
٣  در جهت افزایش بصیرت و آگاهی خود برای مقابله با جنگ روانی دشمنان تلاش کنند.
٤ روش های جنگ روانی را بدانند.
٥  در برابر مصادیق جنگ روانی دشمنان، بتوانند عکس العمل مناسبی از خود نشان دهند.
٦  اهمیت و نقش مؤثر جنگ روانی را در عصر حاضر باور داشته باشند.
7 اهداف شوم شبکه های ماهواره ای ضد انقلاب را بشناسند و راه های مقابله با آن را توضیح دهند.
درس نهم : جنگ نرم
مفاهیم اساسی : جنگ نرم  جنگ روانی  دفاع  تهدید  تهاجم  امنیت
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
52
با توجه به تأثیرگذاری رسانه های جمعی در نظرات و تصمیم گیری انسان ها، قدرت های سیاسی، اقتصادی و نظامی دنیای
امروز برای اثرگذاری بر افکار عمومی مردم سرمایه گذاری های بسیار زیادی کرده اند؛ زیرا به خوبی می دانند که از طریق رسانه ها و با
هزینه های کمتری می توانند آنچه را که در گذشته با زور و از طریق نظامی به دست می آوردند، از راه های غیر نظامی و با خواست و
تمایل خود انسان ها به دست آورند.
بنابراین، قدرت های سلطه گر برای حفظ منافع خود تلاش می کنند با اثرگذاری بر افکار عمومی مردم کشورها، هدف های شوم
خود را از طریق رأی و نظر مردم کشورهای مورد نظر تأمین کنند. اگر در گذشته قدرت های سلطه گر با تهاجم نظامی )جنگ سخت( و
کشتار انسان ها به اهداف و منافع خود می رسیدند، در دنیای کنونی به گونه ای برنامه ریزی می کنند تا با هزینه های کمتر و ظاهری موجه،
منافع خود را تأمین نمایند. بر این اساس، شکل و محتوای تهاجم متناسب با شرایط امروز انتخاب شده که تحت عنوان «جنگ نرم »
شناخته می شود.
در جنگ نرم کشور و جامعه ای که مورد تهاجم قرار می گیرد، «جامعهٔ هدف » نامیده می شود و مهم ترین ابزار تأثیرگذاری بر فکر
و خواست مردم نیز رسانه های جمعی می باشند. بدیهی است که تأکید بر جنگ نرم به معنای بی توجهی به جنگ سخت دشمنان نیست
و در زمان کنونی دخالت های مستقیم نظام استکبار جهانی و تجاوز آنان به سایر کشورها ادامه دارد.
ارائۀ مطلب 1
پس از بیان توضیحات اولیه و آماده کردن دانش آموزان، بهتر است این درس را با یک پرسش از فراگیران آغاز کنید.
برای تحقق این منظور، پرسش های زیر پیشنهاد می شود:
1 نظر شما دربارهٔ این جملهٔ مقام معظم رهبری که «جنگ، جنگ اراده هاست » چیست؟
2 تصاویر صفحات 55 و 57 کتاب چه پیامی هایی دارند؟
3 آسیب های جسمی انسان ها با آسیب های روحی آنها چه تفاوت هایی دارند؟
4 حفظ ارزش های فرهنگی جامعه بر عهدهٔ چه کسانی است و چگونه؟
چند دقیقه به دانش آموزان فرصت دهید تا دیدگاه هایشان را در کلاس مطرح نمایند.
پس از آن به فراگیران توضیح دهید که جنگ نرم عرصهٔ بسیار وسیعی دارد که یکی از بخش های آن، جنگ روانی است که در
این درس برخی از موضوعات به مربوط به جنگ روانی و همچنین توضیح مختصری دربارهٔ شبکه های ماهواره ای فارسی زبان مطرح
شده است.
توضیح تصاویر صفحۀ 55 :
الف( در تصاویر بالای این صفحه، موشک به عنوان یکی از ابزارهای جنگ نظامی، به مداد که وسیلهٔ نوشتن و مظهر فکر و
اندیشه انسان می باشد، تبدیل شده است. این تصویر نشان دهنده آن است که در دنیای امروز، اندیشه، فرهنگ و اعتقادات مردم مورد
تهاجم دشمنان قرار می گیرد. لذا این تصویر، نمادی از تهاجم فرهنگی دشمنان است.
ب( در تصویر پایین این صفحه، مغز که مرکز تفکر و ارادهٔ انسان است، به عنوان هدف برای شلیک ترسیم شده است. این تصویر
بیانگر آن است که در جنگ نرم و جنگ روانی، جسم انسان مورد هدف دشمنان نیست؛ بلکه مغز که مرکز اندیشه و تفکر انسان است،
مورد تهاجم واقع می شود.
در ادامهٔ مطالب صفحهٔ ٥٥ کتاب درسی، تعریف جنگ روانی آمده است که دبیران محترم با نوشتن آن بر روی تابلوی کلاس،
لازم است بر عناصر کلیدی تعریف )فکر، رفتار و روحیه( تأکید داشته باشند.
53
ارائۀ مطلب 2، صفحۀ 56
وضعیت دنیای امروز به گونه ای است که هر کشوری به دنبال تحقق اهداف خود است. در این میان سلطه گران تمام تلاش
خود را انجام می دهند تا از هر راهی منافع خود را کسب کنند و برای تحقق آن به مشروع یا نامشروع بودن راه های کسب منافع فکر
نمی کنند.
برای سلطه گران تنها کسب منافع خودشان مهم است و برای آنها اهمیتی ندارد که در این راه انسان هایی از سایر ملت ها قربانی
شوند و فرهنگ جوامع دیگر زیرپا گذاشته شود.
شاید ما نتوانیم دیدگاه حاکمان کشورهای سلطه گر را در این زمینه تغییر دهیم، امّا قطعاً می توانیم از طربق آگاهی بخشی و مقاومت
و پایداری مانع تحقق اهداف نامشروع آنها شویم.
مسئولین کشور ما می توانند با از بین بردن زمینه های ایجاد و تقویت جنگ روانی دشمنان و جلب اعتماد مردم و آگاهی دادن به
آنها، جنگ روانی بیگانگان را به طور کامل خنثی و یا آثار مخرب آن را به حداقل کاهش دهند.
برای تحقق این منظور، ما می توانیم با آگاه کردن دانش آموزان عزیز نسبت به ترفندهای مختلف دشمنان انقلاب اسلامی و
راهنمایی آنها در جهت شناخت دوستان و دشمنان واقعی مردم، بخشی از وظیفه و تکلیف خود را ادا نماییم. در مطالب این صفحهٔ
کتاب درسی، اهداف جنگ روانی دشمنان اسلام و انقلاب اسلامی ایران و چند نمونه از مصادیق جنگ روانی در طول تاریخ ذکر شده
است.با قرائت متن توسط دانش آموزان و توضیح مطالب و همچنین ذکر مصادیق دیگر برای فراگیران، آنها را در جهت شناخت بیشتر
جنگ روانی و آثار و نتایج آن راهنمایی نماییم.
ارائۀ مطلب ٣، صفحات 57 تا 61
در این بخش از درس، روش های جنگ روانی با توضیح مختصری دربارهٔ هر روش آمده است که دبیران گرامی می توانند با
ارائهٔ توضیحاتی افزون بر مطالب کتاب، دانش آموزان را نسبت به روش هایی که رسانه های وابسته به سلطه گران سعی دارند با استفاده از
آن، راه را برای تحقق اهداف قدرتمندان هموار کنند، آگاه سازند. به منظور مشارکت دانش آموزان در فرایند آموزش، از آنها خواسته
شود تا غیر از موارد مطرح شده در کتاب، برای هرکدام از روش های جنگ روانی مصداق و نمونه ای ذکر کنند.
در این بخش از درس، دو پرسش برای فعال کردن دانش آموزان در روند آموزش طرح شده است که دبیران گرامی لازم است
برای هر پرسش سه تا چهار دقیقه به فراگیران فرصت دهند تا دربارهٔ پاسخ آن فکر کنند. سپس به چند نفر از آنها اجازه داده شود تا
نظر خود را در مورد پرسش کتاب، برای هم کلاسی هایشان مطرح نمایند.
ارائۀ مطلب ٤، صفحات ٦٠ و ٦١ : شبکه های ماهواره ای فارسی زبان
در رابطه با شبکه های ماهواره ای فارسی زبان که هدف آشکار آنها ضدیت با نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران است، مطالبی
در این بخش مطرح شده است.
حقیقت این است که بخشی از اهداف گردانندگان این شبکه های ماهواره ای که در کتاب به آنها اشاره شده است، واضح و
روشن بیان نمی شود؛ بلکه محتوای فیلم ها، سریال ها و دیگر برنامه های آنان، نکاتی را به مخاطبان القا می کند، بینندگان را دچار تردید
می سازد و کم کم تعدادی از مخاطبان را با خود و در راستای اهداف شومشان همراه می کنند.
برای مثال، آنها هیچ وقت مطرح نمی کنند که قصدشان از فلان فیلم یا سریال فروپاشی نظام خانواده است، اما محتوای فیلم
آمادگی دفاعی )راهنمای تدریس (
54
به گونه ای القا می شود که طی آن زن و شوهر به اصل مهم زندگی مشترک، وفاداری و عفت پایبند نباشند. در این گونه فیلم ها زن و مرد
برای خود دوستانی از جنس مخالف دارند که بخشی از اوقاتشان را با او می گذرانند و به آنان علاقه دارند. درنتیجه به طور مستقیم و
غیرمستقیم به بینندگان القا می کنند که مرد و زن باید به دنبال لذت جویی باشند و وفاداری به اصول زندگی مشترک، مسئلهٔ مهمی نیست.
بنابراین، باید به دانش آموزان آگاهی داده شود که بخشی از اهداف فرهنگی و سیاسی این شبکه ها به طور غیرمستقیم و از طریق
برنامه های جذاب تأمین می شود.
ارائۀ مطلب ٥، صفحۀ 61، راه های مقابله با جنگ روانی
در این بخش از درس، به مواردی از راه های مقابله با جنگ روانی دشمنان اشاره شده است. در این راه ها بیشتر به وظایف
دانش آموزان تأکید شده است. امّا نباید فراموش شود که یکی از مهم ترین وظایف دبیران محترم در این زمینه، آگاهی بخشی به
دانش آموزان است که بدون مطالعه، آگاهی و اطلاع دبیران عزیز از مسائل و موارد مرتبط به جنگ روانی حاصل نمی شود.
در پایان این درس، جمله ای از مقام معظم رهبری در رابطه با تفاوت جنگ نظامی و جنگ روانی مطرح شده و به دنبال آن یک
پرسش نیز طرح شده است.
دربارهٔ این پرسش نیز همچون سایر پرسش ها به دانش آموزان چند دقیقه فرصت داده شود تا دربارهٔ آن تفکر کنند و سپس چند
نفر از آنها نظرشان را برای دیگران بیان نمایند.
55
پاسخ پرسش های درس
پاسخ پرسش صفحۀ 58 :
١ اعتماد به مسئولان کشور خود و توجه به توصیه های آنان
٢ بی توجهی به ترفندهای تبلیغاتی دشمن
٣ تلاش در جهت افزایش آگاهی های خود از راه های مختلف و مطمئن
٤ عدم اعتنا به شایعات که عموماً صحت ندارد.
٥  برطرف کردن مشکلات داخلی کشور با اتّحاد دولت و مردم
٦  حاکمیت عقل و منطق در کلیهٔ امور
٧ ارائهٔ گزارش های به موقع و اطلاع رسانی صحیح به مردم.
پاسخ پرسش صفحۀ 60 : آنها از طریق این بازی به دنبال اهداف زیرند:
١ هرکس می خواهد در این میدان پیروز شود، باید با کسانی که «یا مهدی » و «الله اکبر » می گویند مبارزه کند.
٢ کسانی که شعارهای اسلامی و ارزشی می دهند، در نهایت شکست خواهند خورد.
٣ کسانی که این بازی را انجام می دهند، به تدریج شعاردهندگان «الله اکبر » و «یا مهدی » را دشمن خود می پندارند.
٤ کسانی که این بازی را تکرار می کنند تا با موفقیت به آخر برسانند، در نهایت یک امریکایی را قهرمان میدان می دانند.
پاسخ پرسش صفحۀ ٦٢ :
١ اعتقادات دینی و ارزش های اسلامی مردم
٢ اصول اخلاقی و پرسش متناسب با فرهنگ جامعه
٣ ارتباط مردم با رهبری نظام و خدمتگزاران جامعه
٤ نظام خانواده و ارزش های اساسی حاکم بر آن
٥  فرهنگ غنی و اصیل ایرانی ) به خصوص آداب، رسوم و سنت های هوشمندانهٔ ما (
به منظور انتقال مفاهیم اساسی این درس به دانش آموزان و یادگیری پایدار آنها نسبت به موضوعات درس، استفاده از راه های
زیر پیشنهاد می شود:
١ ارجاع دانش آموزان به نرم افزارها، رسانه ها، نشریات و روزنامه های مطمئن و ذکر مصادیق روز مرتبط با موضوعات درس
توسط آنها به عنوان فعالیت خارج از کلاس
٢ ارائهٔ نظرات مکتوب دانش آموزان در مورد تصاویر این درس به عنوان یک فعالیت آموزشی
٣ نمایش فیلم و کلیپ های کوتاه مرتبط با جنگ نرم دشمنان در مدرسه و کلاس
٤ حضور دانش آموزان در یکی از نمایشگاه های مرتبط با موضوعات این درس
٥  برپایی نمایشگاهی در مدرسه از فعالیت های آموزشی مرتبط با درس دانش آموزان شامل: عکس، پوستر، مقالات و تصاویر
روزنامه ها، مطالب و تصاویر استخراج شده از اینترنت و ... .